Diecezja Warszawsko-Praska
Obrzędy związane z budową nowej świątyni

Komunikat liturgiczny
w sprawie obrzędów związanych z budową nowej świątyni

1. Wznoszenie nowej świątyni, aby była miejscem chrześcijańskiego kultu, jest ważnym wydarzeniem w życiu Kościoła lokalnego. Dlatego etapom prac związanych z realizacją dzieła towarzyszą obrzędy liturgiczne, którym przewodniczy biskup diecezji albo delegowany przez niego kapłan.

2. Obrzędy te znajdują się w księdze z liturgią sprawowaną przez biskupa, czyli Pontyfikale rzymskim, którego częścią jest księga Obrzędy poświęcenia kościoła i ołtarza, opublikowana w 2001 roku na podstawie posoborowego wydania wzorcowego Ordo dedicationis ecclesiae et altaris. Przed każdym obrzędem zamieszczonym w księdze zostały podane normy prawno-liturgiczne związane z danym rytem oraz znaczenie teologiczne. Jeszcze bardziej szczegółowy opis obrzędów podaje Ceremoniał liturgicznej posługi biskupów (Caeremoniale episcoporum), który w tym roku ukaże się w języku polskim (dalej skrót: CB).

3. Wszyscy duchowni, odpowiedzialni za budowę i przystosowanie nowego kościoła do sprawowania służby Bożej, zobowiązani są do zachowania norm podanych w powyższych księgach.

Komisja ds. Sztuki i Budownictwa Kościelnego naszej Diecezji, na polecenie Księdza Arcybiskupa, przypomina zainteresowanym księżom najważniejsze zasady:

I. Obrzędy związane z rozpoczęciem budowy

4. „Na rozpoczęcie budowy nowego kościoła należy sprawować obrzędy, aby uprosić błogosławieństwo Boże dla podjętego dzieła, a wiernych pouczyć, że budynek wzniesiony z kamieni będzie widomym znakiem żywego Kościoła, czyli budowli Bożej (por. 1 Kor 3, 9; KK nr 6), którą oni sami stanowią. Zgodnie ze zwyczajem liturgicznym obrzędy te obejmują błogosławieństwo placu przeznaczonego pod nowy kościół oraz błogosławieństwo i położenie kamienia węgielnego.” (CB nr 856).

5. Najczęściej obrzędy te sprawowane są oddzielnie. Zaraz po uzyskaniu terenu błogosławi się plac, stawiając na nim krzyż, a niekiedy także tymczasową kaplicę. Później, na początku wznoszenia murów świątyni, podpisuje się uroczyście akt erekcyjny i kładzie kamień węgielny.

6. Plac przeznaczony pod budowę nowego kościoła powinien być wyraźnie zaznaczony i tak przygotowany, aby podczas błogosławieństwa można było go obejść. Jeśli jest to możliwe, krzyż należy ustawić w miejscu, gdzie w przyszłości będzie ołtarz (por. CB 860-861).

7. Błogosławienie kamienia węgielnego, kiedy budowa kościoła jest już zaawansowana albo wręcz dobiega końca, nie ma sensu. Na kamieniu węgielnym wznosi się budowlę, a nie wieńczy dzieło. Z uzasadnionych powodów oba obrzędy mogą być całkowicie opuszczone.

8. Wszystkich księży, którzy rozpoczęli już wznoszenie murów nowego kościoła, a jeszcze nie położyli kamienia węgielnego, Ksiądz Arcybiskup zobowiązuje do przygotowania tego obrzędu najpóźniej do końca bieżącego roku.

II. Obrzęd związany z oddaniem świątyni do sprawowania kultu

9. „Jeżeli kościół powstaje jako budynek przeznaczony wyłącznie i na stałe do gromadzenia się Ludu Bożego i sprawowania liturgii, staje się domem Bożym; dlatego wypada poświęcić go Bogu w uroczystym obrzędzie, stosownie do starożytnego zwyczaju Kościoła. Jeśli zaś nie poświęca się go, winien być przynajmniej pobłogosławiony.” (CB nr 880).

10. Tak więc z oddaniem nowego kościoła dla sprawowania w nim służby Bożej związane są także dwa obrzędy. Najważniejszym jest obrzęd poświęcenia kościoła, zwany dawniej konsekracją. Wcześniej jednak może mieć miejsce obrzęd błogosławieństwa kościoła.

W naszych warunkach tak jest najczęściej. Po wybudowaniu kościoła, kiedy gmach jest jeszcze w stanie surowym i na zgodne z planami urządzenie wnętrza potrzeba kilku lat, należy świątynię pobłogosławić; zwłaszcza, jeżeli ze względu na potrzeby duszpasterskie już ma być w niej sprawowana liturgia. Poświęcenie (dawniej: konsekrację) odkładamy na czas, kiedy dzieło zostanie ukończone.

11. Tak, jak nie należy sprawować służby Bożej w budowanym kościele, zanim nie zostanie on pobłogosławiony przez biskupa, tak nie należy sprawować Mszy Świętej na ołtarzu (nawet przenośnym), którego biskup nie poświęcił ani nie pobłogosławił (por. CB nr 938 i 988).

12. Dobrze, jeśli podczas obrzędu błogosławieństwa kościoła ma miejsce otwarcie tabernakulum, w którym od tego dnia będzie przechowywany na stałe Najświętszy Sakrament.

13. Obrzęd błogosławieństwa kościoła stosuje się także do błogosławienia innych budynków skaralnych, takich jak oratoria, kaplice i miejsca, które ze względu na szczególne okoliczności tylko czasowo przeznaczone są do kultu Bożego (por. CB nr 970).

III. Obrzędy poświęcenia kościoła

14. Na dzień poświęcenia kościoła należy wybrać odpowiedni termin. Powinien to być dzień, w którym nie tylko wierni mogą licznie się zgromadzić, ale taki – w kalendarzu liturgicznym, aby każdego roku można było obchodzić uroczystość rocznicy poświęcenia kościoła, ważniejszą od uroczystości Tytułu kościoła.

Nie należy sprawować poświęcenia kościoła w Triduum Paschalne, Narodzenie, Objawienie i Wniebowstąpienie Pańskie, Zesłanie Ducha Świętego, Środę Popielcową, dni Wielkiego Tygodnia oraz we Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (por. CB nr 884), a także w dni, w które na stałe celebrowana jest jakaś uroczystość, np. Niepokalane Poczęcie – 8 grudnia.

15. Liturgia poświęcenia kościoła sprawowana jest według dwóch porządków. Pierwszy stosowany jest wówczas, kiedy w poświęcanej świątyni nie sprawowano jeszcze na stałe służby Bożej. Drugi ma miejsce w sytuacji, kiedy w poświęcanym kościele od pewnego czasu sprawuje się już służbę Bożą i był on pobłogosławiony w liturgicznym obrzędzie.

16. Nie sprawuje się poświęcenia kościoła bez poświęcenia ołtarza. Natomiast sam ołtarz poświęca się tylko w kościele, który już jest poświęcony, a nie jedynie pobłogosławiony (por. CB nr 932a).

17. Aby można było poświęcić kościół, w prezbiterium musi być nie tylko stały ołtarz, ale także stała ambona i miejsce przewodniczenia; a także musi być miejsce przechowywania Najświętszego Sakramentu. Wszystko należy wykonać według norm podanych we Wprowadzeniu ogólnym do Mszału rzymskiego (nry 295-310 oraz 314-317).

18. Na ścianach świątyni należy przygotować dwanaście miejsc do namaszczenia. Tylko w uzasadnionych przypadkach można ograniczyć te miejsca do czterech.

19. Jakkolwiek nie jest to obowiązkowe, „zgodnie z tradycją liturgii rzymskiej należy zachować zwyczaj składania pod ołtarzem poświęconym relikwii świętych, chociażby nie byli męczennikami. […] Lepiej poświęcić ołtarz bez relikwii, niż składać pod nim relikwie niepewnego pochodzenia. Szkatuły z relikwiami nie należy umieszczać ani nad ołtarzem, ani w mensie ołtarza, lecz pod jego mensą z uwzględnieniem kształtu ołtarza.” (CB nr 882).

20. „Kiedy odbywa się poświęcenie [albo błogosławieństwo] kościoła, wszystkie przedmioty, które się w nim znajdują, jak: chrzcielnica, krzyż, obrazy, organy, dzwony, stacje Drogi krzyżowej, zostają tym samym obrzędem pobłogosławione i erygowane, tak iż nie wymagają nowego błogosławieństwa ani ustanowienia.” (CB nr 880 i 970).

21. Uroczystą Eucharystię, podczas której biskup poświęca kościół, powinni koncelebrować z biskupem proboszcz miejsca i dziekan oraz prezbiterzy pracujący w tym kościele.

22. Ze względu na najwyższą rangę liturgii poświęcenia kościoła należy udzielić wiernym Komunii Świętej pod obiema postaciami.

23. Zarówno na uroczystość błogosławieństwa jak i poświęcenia kościoła, Kuria Biskupia wyrazi zgodę dopiero po uzyskaniu ostatecznej decyzji o pozwoleniu na użytkowanie budynku (Ustawa o prawie budowlanym, art. 55-60).

24. Poza wymienionymi wyżej obrzędami, związanymi z oddaniem dla służby Bożej nowego kościoła, szczególnie uroczysty charakter mają jeszcze inne obrzędy, jak: błogosławieństwo chrzcielnicy, krzyża przeznaczonego do publicznej czci oraz dzwonów. Obrzędom tym powinien przewodniczyć biskup, który może też delegować do ich sprawowania prezbitera.

25. Termin sprawowania jakiegokolwiek obrzędu związanego z budową kościoła należy uzgadniać w Kurii Biskupiej z Sekretarzem Księdza Arcybiskupa, po uzyskaniu akceptacji Przewodniczącego Komisji ds. Sztuki i Budownictwa Kościelnego.

26. Wszystkie szczegóły związane z przygotowaniem powyższych liturgii należy uzgodnić z Ceremoniarzem diecezjalnym.

Warszawa, 22 lutego 2012 r.

Ks. Mateusz Matuszewski
Ceremoniarz diecezjalny

Także w formacie WORD

Dod. Ks. Wojciech Lipka 23.02.2012 o 11.27, akt. 19.04.2016 o 9.14